Schaamte om moreel te handelen, bestaat dat?

Eerst durfde ik het niet, was bang dat mensen mij raar zouden vinden.

Peter Smith van Klean blogt over zijn eerste ervaring in zwerfafval oprapen.
In de workshop People, Planet, Participate vertelt hij gepassioneerd over zijn werk.

De gevolgen van afval op straat zijn enorm.

In de Atlantisch Oceaan bevinden zich afvalbergen ter grootte van Spanje en Frankrijk samen. […] Al dat zwerfvuil, als het niet opgeruimd wordt, waait vroeg of laat in een plas, sloot, kanaal, rivier en wordt dan naar de zee afgevoerd. Die afvalbergen in de zee zijn grotendeels afkomstig van afval wat er op ‘t land wordt neer gegooid. – Blog Klean

Stel nu eens dat je het niet oppakt, je laat het waaien. Het waait in een sloot, kanaal, rivier en wordt daar naar zee afgevoerd. Daar zal het altijd blijven. Door zon en stromingen wordt het zakje in steeds kleinere fragmenten verdeeld. Die deeltjes worden op den duur zo klein dat een vis ze voor plankton aanziet en opeet. Deze vis wordt gevangen en gegeten door jouw kind. – Blog Klean

Maar, zo zegt Peter, als 25% van de Nederlanders zich voorneemt om dagelijks één stuk zwerfvuil op te rapen dan hebben we een nieuw probleem… er ligt te weinig!

Waarom doen mensen het dan niet? Wat zijn mogelijke redenen?

  • Het is vies. Maar dan kun je handschoenen meenemen.
  • Ik kan het nergens kwijt. Maar dan kun je een tasje meenemen.
  • Mensen zien het niet. Dat is niet waar. Ik hoor mensen om me heen praten over al dat zwerfafval.
  • Mensen zijn zich niet bewust van de gevolgen. Ook dat is denk ik niet helemaal de reden. Ik ken mensen die heel bewust in het leven staan, en het niet doen. Ergens bewust van zijn maakt nog niet dat je ook iets doet. (Al kan bewustwording wel een eerste aanzet zijn).

Bovenstaande redenen zijn geen overtuigende redenen.

Ook ik weet nu van de gevolgen van afval en de dagen na de workshop loop ik toch langs het vele zwerfafval in het plantsoen voor ons huis. Ik ben me bewust van de gevolgen, ik wil een bijdrage leveren aan de wereld om mij heen en toch raap ik het afval niet gelijk op. Ik voel een weerstand.

Simpelweg omdat ik het niet durf. Ik zou me schamen.

En ik ben niet de enige. Ook Peter had dat dus.

Het verhaal van schaamte om afval op te rapen intrigeert me enorm.

Bestaat er zoiets als schaamte om moreel te handelen?

En wanneer is die schaamte er?

We schamen ons er niet voor als we biologisch voedsel kopen, geld sturen naar Afrika, zeehonden redden en een oud vrouwtje de bus uit helpen.

Bij deze handelingen hebben we er ook niet altijd direct zichtbaar belang bij.
Bij deze handelingen kunnen andere mensen het ook zien.

Eerlijk gezegd, heb ik geen idee of “morele schaamte” echt bestaat en wat de oorzaak is. Je zou dan kunnen zeggen: stap over die schaamte heen en doe het gewoon.

Maar ik roep op om bij jezelf te rade te gaan of jij je ook schaamt bij bepaalde morele handelingen en je daarvan bewust te worden.

Want die schaamte zou je anders onbewust nog weleens flink in de weg kunnen staan bij het uitvoeren van goede daden voor duurzaamheid.

5 Responses

  1. Silanota
    |

    Zou de nieuwe campagne van Nederland Schoon helpen? Of meer van dit soort acties: https://www.youtube.com/watch?v=CV9yXZmfYSI

    Op het kopen van biologisch voedsel zat eerst ook een negatieve associatie, maar omdat steeds meer mensen dat kopen, is die associatie er grotendeels af en is het vrij normaal om biologisch voedsel te kopen. Misschien als we allemaal stelselmatig zwerfafval van straat meenemen, wordt het ook gewoon.

    Naast de schaamte is hier vooral het feit dat je voor je afval moet betalen en dan kom je al gauw bij het punt: ik ga niet voor iemand anders z’n afval betalen. Bovendien wordt er veel afval gedumpt (in parken, naast de weg, etc.), dus kun je zo een rol vuilniszakken kwijt zijn aan die troep van een ander.

  2. Else Boutkan
    |

    Het verhaal van Peter Smith is een mooi en belangrijk verhaal. Door hem ben ik ook zwerfafval gaan oprapen.
    Ik herken het gevoel van schaamte.
    Volgens mij is het verschil met geld doneren of biologisch voedsel kopen: van deze twee zaken weet bijna iedereen dat dit ‚goede’ dingen zijn. Als je geld in een collectebus stopt denken anderen: ‚aha, die geeft iets aan een goed doel, die heeft iets over voor een ander’. En als je biologische dingen in je mandje legt, zullen anderen daar ook geen negatieve associaties bij hebben.
    Bij zwerfafval ligt dat denk ik anders. Hoeveel mensen kennen het verhaal van de plastic soep? En als ze dit verhaal al kennen, hoeveel mensen weten het directe verband tussen een flesje op straat en de plastic soep? Dus als je een zwervend plastic flesje opraapt, zullen niet veel mensen denken: ‚ die is goed bezig voor onze planeet!’.

    Gaat het bij schaamte om: ‚wat denk ik dat anderen denken?’

    Wat ik denk dat anderen denken:
    – Zij raapt afval op, dat is vies! (dat is immers wat we onze kinderen al leren als ze nieuwsgierig iets op willen pakken: „laten liggen, bah, vies”)
    – Waarom ruimt zij dat op? Dat is toch niet van haar? Ze lijkt wel gek!
    – en misschien denken anderen wel dat ik me verheven voel over hen: „iemand moet het doen, jij doet het niet, ik wel…”.

    Mijn stelling: Er is denk ik geen schaamte om moreel te handelen. Bij zwerfafval is het morele aspect nog te onbekend.

  3. Fenanda Jacobs
    |

    Hoi Else,

    Interessante stelling. Zou je pas iets ‘goeds’ gaan doen, als anderen zien en erkennen dat het iets ‘goeds’ is?

    En zou ‘iets goeds willen doen’ met ‘branding’ te maken hebben? Biologisch voedsel heeft ook lange tijd een geitewollensokken-imago gehad, en nu is het heel hip, volgens mij mede door de branding van winkels als De Marqt.

    Weer voer om over na te denken 🙂

  4. Fenanda Jacobs
    |

    Hoi Silanota,

    Moet je betalen voor afval van de ander? Ik dacht dat het in veel gemeentes nog gratis is.

    En is omdat niemand anders het doet, een reden om het zelf ook niet te doen? Ik help nog steeds oude vrouwtjes uit de bus stappen, ook al kijkt iedereen stoicijns voor zich 😉

  5. Silanota
    |

    In Maastricht worden alleen bepaalde vuilniszakken opgehaald, andere niet. De speciale vuilniszakken zijn duurder. Sommige mensen vinden ze te duur, vandaar regelmatig nieuws over ‘frauderen met vuilniszakken’ (ja, echt! http://www.nu.nl/binnenland/2800120/fraude-met-afvalzakken-in-maastricht.html en http://www.dichtbij.nl/maastricht/regionaal-nieuws/artikel/2548986/nepzak-aangetroffen-in-alle-wijken-van-maastricht.aspx ).

    Verder doe ik een heleboel dingen die de meeste mensen niet doen, maar ben ook maar een mens. Bovendien heb ik al heel wat overwonnen, durfde een paar jaar geleden niet eens alleen naar buiten. Nu wel. Maar om nu willens en wetens de aandacht op mij gaan te vestigen, nee, daar ben ik nog niet klaar voor.