Je gedachten ordenen als je een chaotisch hoofd hebt

Gedachten ordenen“Ik ga dit niet meer nakijken. Dit is te slecht. Je krijgt het laagste cijfer dat we geven, een vier.”

Op de middelbare school wilde op een gegeven moment geen enkele leraar Nederlands mijn essays nog verder nakijken. Halverwege het nakijken, stopten ze, en gaven ze me een vier. Constructieve feedback heb ik nooit gekregen. Wat ik fout deed, weet ik niet, en ik durfde het ook niet te vragen.

Toen ik voor geschiedenis een werkstuk moest schrijven, zat ik met mijn handen in het haar. Ik kon immers niet schrijven, werd mij verteld. Na de les verzuchtte ik tegen mijn geschiedenis leraar “Hoe moet ik ooit een werkstuk schrijven als ik niet kan schrijven??”. Hij antwoordde:

“Jouw hoofd werkt anders. Er zitten zoveel gedachten in je hoofd, die kun je niet in een keer in je hoofd ordenen en uitschrijven.”

“Typ alles wat je weet, print het uit en knip het in stukjes. Ga die papiertjes ordenen en schrijf dan je verhaal.” Zo geschiedde, en ik haalde een ruime voldoende. Om vervolgens aan de universiteit goede cijfers te halen voor al mijn schrijfwerk. Ik kan natuurlijk nooit met zekerheid zeggen waarom mijn schrijven (in de ogen van anderen) verbeterde.

Maar wat ik vooral leerde van deze ervaringen, is dat we niet allemaal op dezelfde manier gedachten ordenen.

In de loop der jaren ben ik blijven schrijven, omdat schrijven ook weer helpt om je gedachten te ordenen en je daarmee je eigen visie beter leert kennen en uitdragen.

 

Wil je je gedachten ordenen, maar heb je ook zo’n chaotisch hoofd als ik? Dan heb ik hieronder wat tips.

  • Schrijf álles op. Je moet alles wat in je hoofd zit, er eerst uit krijgen. Schrijf de feiten, je inzichten, je vragen, quotes, en ook tegenstrijdige of irrelevante zaken. Schrijf ook als je denkt dat je het mooi geordend in je hoofd hebt. In je hoofd kunnen je gedachten heel helder lijken, maar op papier kom je gekke gedachtekronkels en tegenstrijdigheden tegen. Het opschrijven dwingt je om je gedachten te expliciteren en daarmee leer je je eigen gedachten kennen. Je eigen gedachten kennen is de eerste stap om het te ordenen.
  • Accepteer dat het (even) een chaos is. Schrijf chaotisch door tot je hoofd leeg is. Ga niet in je hoofd gedachten ordenen.
  • Zoek verbanden in je schrijfsels. Maak categorieën. Wat hoort waar bij? Je kunt je schrijfsels onderverdelen in bijvoorbeeld inhoudelijke thema’s of structuur. Voorbeelden van thema’s zijn: gezondheid, geluk, vrijheid, gelijkheid etc. (of wat jij maar wil). Maar je kunt ook een ordening maken op basis van (je eigen bepaalde) structuur: wat zijn feiten, wat zijn waarden, wat zijn argumenten? Wat is het eindoordeel of de conclusie? Wat zijn hoofdzaken en bijzaken?
  • Schrijf tussen het ordenen door nieuwe gedachten en ideeën op. Laat je gedachten niet rondzweven in je hoofd. Zorg dat je expliciteert en registreert. Wissel schrijven en structureren met elkaar af.
  • Teken je gedachten. Daarvoor hoef je geen kunstenaar te zijn, of ‘creatief’ te zijn. Pak papier en kleurtjes en ga je gedachten uittekenen met cirkels, lijnen, pijlen, poppetjes, piramides of wat dan ook. Teken uit hoe jij denkt dat je verhaal in elkaar zit. Denk niet aan hoe het hoort of dat het mooi moet zijn, maar teken hoe jij denkt dat je visie in elkaar zit. Zie schrijven als een puzzel waarvan je de stukjes nog bij elkaar moet vinden en bij elkaar moet leggen.
  • Besef dat gedachten vaak tegenstrijdig zijn. Als je een ‘rond’ verhaal wilt schrijven, kom je die tegenstrijdigheden tegen. Dat maakt je gedachten ordenen lastig, omdat ze niet altijd ‘mooi’ op elkaar aansluiten.
  • Gebruik het programma Scrivener. Scrivener is een wordprocessing programma voor mensen die zowel chaotisch en ordelijk denken en schrijven. Het fijne van Scrivener is dat je je gedachten en ideeën zo op het digitale papier kunt dumpen, om het pas later te gaan ordenen. (Je kunt ook beginnen met een structuur overigens.) Je kunt met het programma losse onsamenhangende zinnen samenvoegen, maar ook in documenten knippen.

    Gedachten ordenen met Scrivener
    Een andere functie is een soort prikbord met indexkaarten waarop je het geheel kunt overzien en al je losse schrijfsels kunt ordenen d.m.v. keywords, kleuren en symbolen.

    Het fijne van dit programma is dat het er niet vanuit gaat dat je in één flow geordend alles op papier krijgt, maar dat er ook chaotische hoofden bestaan die later willen ordenen.

Deze tips komen voort uit mijn eigen ervaringen met het ordenen van mijn gedachten.

Beroepsschrijvers, journalisten en schrijftrainers zullen er wellicht anders over denken, en je het advies geven dat je vooraf moet structureren. Ik heb dat zelf vaak geprobeerd, maar het blokkeerde mijn gedachten en creativiteit alleen maar. Waarom zou ik mijn plezier in het ordenen van mijn gedachten, het ontwikkelen van een visie en het delen van mijn visie(s) laten tegenhouden door ‘wat hoort’?

2 Responses

  1. Susan
    |

    Leuk, zo is ook mijn scriptie ontstaan, na veel frustratie. Door maar allerlei kleine losse hoofdstukjes te schrijven, die pas in de laatste week eindelijk een verhaal bleken te vormen.
    Ik weet dat het (of ik) zo werkt, maar ik vind het nog steeds erg moeilijk om chaos op te schrijven, en probeer tegen beter weten in nog altijd in mijn hoofd alvast te structureren. Terwijl het me enorm blokkeert. Goede tips voor mij dus, en ik ben benieuwd naar dat Scrivener, dank! 🙂

  2. Fenanda Jacobs
    |

    Herkenbaar, ik had dat ook met mijn scriptie. Gelukkig zei mijn begeleider al snel: “jij bent het type dat gaandeweg structureert.” Daar gaf hij me de ruimte voor. Dat bespaarde inderdaad frustratie.
    Ondanks die positieve ervaring, blijven die andere adviezen, dat je vooraf moet structureren, toch te vaak in mijn hoofd hangen. Al denk ik steeds vaker: “ja, hallo, het gaat er toch om dat ík schrijven leuk vind? Ik doe het toch voor mezelf?”
    Een nieuw ‘experiment’ van me is om 500 woorden per dag te schrijven, zonder te structureren en te editen. Gewoon schrijven. En eens per week of twee weken ga ik al het geschrevene structureren. Ik ben benieuwd hoe dat werkt 🙂