Grenzen aangeven

Categorie: Uncategorized | 0

Als je de zelfhulp boeken, gesprekken met vriendinnen of ‘spirituele’ goeroes mag geloven is het aangeven van grenzen een goed iets, en iets wat we allemaal moeten leren en doen. Maar vinden de mensen die dat zeggen dat ook echt? Of vinden ze dat alleen als de gestelde grenzen voor hen niet te lastig of confronterend zijn? Ik zie namelijk steeds vaker dat áls je grenzen stelt je dat niet vaak in dank wordt afgenomen.

Wanneer geef je grenzen aan? Als jou pijn of schade wordt aangedaan (of een ander, maar laten we voor het gemak focussen op het grenzen aangeven voor onszelf). Het kan gaan om een grote letselschade waarbij je iemand aansprakelijk wil stellen en daarmee je grens aangeeft richting de boosdoener en richting de maatschappij, maar het kan ook gaan om ‘kleine’ situaties zoals goedbedoelde maar kwetsende opmerkingen. Om je grenzen aan te geven, zeg je iets in de trant van: “ik wil niet dat je dat doet/zegt” “dit doet pijn” “ik vind dat kwetsend” Je zegt daarmee: “je kunt mij niet zomaar pijn doen, dit is mijn grens, doe het in de toekomst niet weer.”

Dat klinkt redelijk simpel en voor de hand liggend, toch? Dacht ik ook, vooral naar aanleiding van de veelgehoorde uitspraak dat je je grenzen moet aangeven. En toch merk ik regelmatig dat als puntje bij paaltje komt, wanneer jij je grenzen stelt, dat niet wordt gewaardeerd. Ik zie het grenzen aangeven op twee manieren gebeuren:

1) Je vertelt buitenstaanders je verhaal over een situatie waarin je een grens hebt aangegeven. Bijvoorbeeld dat je boos bent dat iemand een kwetsende opmerking heeft gemaakt of je vertelt dat je een letselschade claim gaat indienen. Tot mijn verbazing reageren velen dan niet ondersteunend.
Ook al hoor je steeds meer om je heen dat ‘grenzen stellen’ goed is, diezelfde mensen die dat prediken, kunnen ook zeggen: “Laat het los”, “leer ermee leven”, “Neem geen wraak”. Huh? Nogal tegenstrijdig met de eerdere uitspraak: “het is goed om grenzen te stellen”. Los van de tegenstrijdigheid van uitspraken, gaat grenzen stellen niet om vasthouden, er niet mee kunnen leven of wraak nemen, het gaat om de boodschap: Nee, dit is mijn grens, en doe het in de toekomst niet weer. Punt. Niks vasthouden, niks moeite hebben om ermee om te gaan, niks wraak nemen.

2) Je geeft je grens aan bij de persoon zelf die over je grens gaat. Dan gebeuren er nog opmerkelijkere dingen. Als je zegt ‘ik vind dit niet fijn’ of ‘ik ben het er niet mee eens’ dan zijn er zat mensen die daar uiteindelijk toch vrij slecht op reageren. Dan ben jij degene die agressief, vervelend of negatief is. Terwijl je reageert op hun opmerkingen die juist agressief, vervelend of negatief waren. Mensen vinden het bijvoorbeeld nodig om ongevraagd commentaar op je te leveren: op je uiterlijk, je gezichtsuitdrukking, je stemming, je aandoeningen, etc. Ik denk persoonlijk: “Hoe kom je erbij om zoiets te moeten willen zeggen, hoe haal je het in je hoofd?” Je kunt niet zomaar wat over anderen zeggen en verwachten dat iedereen dat maar ok vindt. Je kunt dan een opmerking terug verwachten in de trant van “ik vind dat niet fijn, ik voel me aangevallen/gekwetst/niet serieus genomen”.

Als je grenzen aangeeft, dan trek je een streep. Die ander wil over je grens heen stappen, en jij zegt ‘stop’. Dat creëert wrijving, een botsing, een conflict, want die ander kan niet verder lopen over jouw grens. Als jij ‘nee’ zegt, duw je in feite die ander weer terug naar de andere kant van de grens. Dat terugduwen wordt als conflict ervaren, en dat wordt jou verweten omdat je degene bent die duwt. Je wordt gezien als niet aardig, maar agressief. De vraag is echter: wie was er eigenlijk degene die de wrijving in gang heeft gezet door over je grens heen te stappen? Weliswaar is het niet altijd met een kwade intentie gedaan, maar het is wel over je grens gegaan. Als je nooit die grens aangeeft, dan blijft diegene erover heen stappen en blijf jij de ‘schade’ voelen. En nu duw je diegene terug naar de andere kant van de grens.

Vergelijk het met een situatie waarbij iemand op een festival op je teen staat. Hij is opgeschoven omdat hij het podium zo beter kan zien, en net dat plekje waar je teen is, is het beste plekje. Diegene die op je teen staat voelt geen pijn, hooguit staat ie wat ongemakkelijk, omdat de vloer niet egaal is. Jij voelt pijn. Als je niets doet, dan blijft die pijn. Als het niet heel pijnlijk is, vraag je diegene om even opzij te gaan, van je teen af. Dat vindt ie waarschijnlijk niet leuk, want dan kan hij het podium niet meer goed zien. Of hij vindt dat je je aanstelt, jij kan het podium toch ook goed zien? Hij voelt zelf die pijn in je teen niet, dat kan hij alleen begrijpen door zich in te leven, en dat inleven gaat makkelijker als hij het zelf al eens ervaren heeft hoe een lichaamsdeel pijn kan hebben.
Het kan ook zijn dat je een slechte teen hebt, die vrij snel pijn doet. Als iemand daar op staat, dan geeft dat een helse pijn. Uit zelfbescherming duw je diegene aan de kant en je schreeuwt “au, mijn teen!”. De man vindt dat je je aanstelt en agressief doet, het is maar een teen. Maar hij heeft geen idee hoeveel pijn je al had aan die teen.

Heeft dit te maken met conflictvermijdend gedrag? Ik weet het niet. Sommige mensen lijken die confrontatie van jouw ‘nee’ niet te willen horen en voelen. Ze propageren misschien wel dat grenzen stellen goed is, maar als het een streep is die voor hun neus wordt getrokken, dan is grenzen stellen opeens niet zo goed meer. Want dat is ongemakkelijk en oncomfortabel, zij kunnen niet zomaar doen wat zij willen. Misschien heeft het te maken met dat mensen harmonie willen. Geen wrijving. Maar dat kan niet. Als je samenleeft, samen bent, dan ga je weleens bedoeld of onbedoeld over grenzen van mensen heen, en die mensen hebben het recht om daar iets van te zeggen. Of je het nu leuk vindt of niet.