Hoe bepaal jij of iets goed of fout is?

Hoe bepaal jij of iets goed of fout is?

Hoe bepaal jij of iets goed of fout is? Hoe redeneer jij om te weten wat een goede of slechte handeling is? Er zijn verschillende typen redeneringen om te bepalen of een handeling goed of fout is, en deze redeneringen lopen weleens door elkaar. Aan de hand van een voorbeeld laat ik je zien hoe dat gaat.

Zowel in mijn privé-leven als in mijn werk, kom ik veel discussies over het vegetarisme tegen. Er worden veel redenen gegeven waarom iemand vegetariër zou moeten zijn. Een van de meest genoemde redenen is het welzijn van dieren in de bio-industrie. Sinds ze op tv hebben gezien hoe slecht de dieren behandeld worden, hebben ze besloten vegetariër te worden.

Nu is er in de wetenschap een manier ontdekt om pijn en stress weg te nemen bij  dieren met zogenaamde Knock-Out Pain Genes.* De dieren in de bio-industrie hoeven geen pijn meer te voelen. Als ik dit in een discussie vertel, dan vindt men dat een absurde en afgrijselijke oplossing.

Je zou denken dat er een oplossing is gekomen voor het probleem dat mensen hebben met de bio-industrie: het lijden wordt toch weggenomen? Maar een dergelijke oplossing is volgens hen toch niet goed.

Wat is hier aan de hand? Er wordt gewisseld van het ene type redeneren naar het andere: goed of fout hangt af van de gevolgen die het heeft, daarna wordt goed of fout bepaald door principes.

1) Goed of fout hangt af van de gevolgen

Je kan iets goed of fout vinden, door te kijken naar de (mogelijke) gevolgen die een handeling of besluit zal hebben. Gevolgen waarmee je rekening kan houden, zijn bijvoorbeeld geluk, welzijn, plezier, inkomen, welvaart, maar ook de vermijding van pijn, vervuiling of ziektes.

Je laat je oordeel afhangen van de gevolgen die het zal hebben, van de gevolgen die jij belangrijk vindt. Levert een bepaalde handeling meer plezier op en vind je dat belangrijk, dan zul je eerder voor dat besluit stemmen. Vind je welvaart belangrijk, dan besluit je voor datgene dat meer welvaart brengt.

In het voorbeeld van de bio-industrie zie je dat in eerste instantie voor vegetarisme wordt gekozen vanuit het denken in gevolgen. Door te besluiten vegetariër te worden wil je een statement maken tegen de bio-industrie, met als hoger doel het welzijn van de dieren verbeteren en de pijn bij dieren vermijden.

Binnen dit type redeneren kun je nog van mening verschillen welke gevolgen meegenomen moeten worden in je afweging. Een ander zou bijvoorbeeld de economische gevolgen belangrijk kunnen vinden, en daarom de bio-industrie nodig vinden.

Ook kun je verschillen in wie je betrekt in je afweging van wat het goede is om te doen: op wie of wat hebben deze gevolgen effect, en moeten ze allemaal meegenomen worden in je afweging? Neem je alleen mensen mee in je afweging, of ook dieren, planten en ecosystemen? Sommigen zullen redeneren dat dieren, planten, ecosystemen geen morele status hebben, en dus niet (of minder) meegenomen hoeven te worden in besluitvormingsprocessen.

2) Goed of fout hangt af van bepaalde principes

Een andere manier om te beoordelen of een besluit juist is, is op basis van een regel. Niet zozeer een regel in de wet, maar een plicht, een principe of een leidraad die in jouw ogen ten allen tijde geldt. Voorbeelden van regels of principes zijn: respect voor autonomie, gelijkheid, eerlijkheid, integriteit, respect voor  de natuur, vrijheid van meningsuiting, trouw, etc.

Ook als je een bepaald principe volgt, en de gevolgen pakken toch slecht uit, dan heb je toch nog goed gehandeld. Andersom geldt dit ook: als een bepaalde handeling in zichzelf slecht is, dan is het altijd slecht, ook als de uitkomst goed zou zijn. Een voorbeeld hiervan is het principe van de natuur zijn gang laten gaan, met het mogelijke negatieve gevolg dat dieren verhongeren.

In het voorbeeld van de bio-industrie zie je dat het principe van respect hebben voor dieren opeens omhoog komt, wanneer er een knock-out pain gene is gevonden en het lijden van dieren in de bio-industrie weggenomen kan worden.

Waarom is het handig om deze typen van redeneren goed te herkennen? Je hebt helderheid in de argumentatie, waardoor je soepelere discussies voert en sneller een afweging kunt maken over wat het goede is om te doen. Als jij of je gesprekspartner steeds wisselt van type argumentatie, maar je hebt niet door wat er gebeurt, dan kun je onnodig lang een discussie voeren, doordat je langs elkaar heen praat of elkaar niet begrijpt. Verder wordt er niet onnodig onderzoek gedaan naar het oplossen van een probleem dat eigenlijk niet het probleem is.

Hoe bepaal jij of de handeling of keuze goed of fout is? Laat je reactie achter.

*Lees hier over de Knock-Out Pain Genes in het artikel van de New Scientist

Save