Is een dictatuur de oplossing voor duurzaamheid?

Vrijheid om te doen en te laten, te spreken en te zwijgen zoals je dat zelf wil.

In Nederland en andere Europese landen waarderen we autonomie enorm.

Maar doen wat je zelf wil, heeft ook zijn schaduwkant, vooral voor duurzaamheid.

Je mag je verwarming zo hoog zetten als je zelf wilt, je mag voor de auto kiezen wanneer je maar wil en kan, je mag met het vliegtuig op vakantie, je mag kleding kopen waar milieuvervuilende chemicaliën in verwerkt worden, je mag groente kopen dat bespoten is of vis dat met uitsterven bedreigd wordt.

De overheid stelt hier geen strenge regels voor op. Want, wij hechten zo’n waarde aan autonomie: de vrijheid van de burger is belangrijk en ook de vrijheid van andere landen waarmee wij handel drijven, is belangrijk. De overheid probeert wel beperkingen op te leggen door middel van belastingen, en probeert duurzaam gedrag te stimuleren via subsidies.

Tot nu toe hebben de mensen die aan duurzaamheid werken, het moeten doen met de waarden van burgers.

Pas als burgers het zelf belangrijk vinden dat medemensen, dieren en de leefomgeving op een duurzame manier blijven voortbestaan, dan leveren ze daarvoor een stukje van hun eigen autonomie in. Ze doen wat goed is voor bijvoorbeeld het milieu of voor dieren, maar daarmee zijn ze soms wel wat meer beperkt in hun doen of laten.

Om duurzaam leven te stimuleren richten campagnes zich op bewustwording van de gevolgen van niet-duurzaam leven en doen ze een beroep op waarden als gezondheid, empathie voor anderen en respect voor de natuur.

oplossing voor duurzaamheid

Wat ik echter ook steeds meer hoor in discussies over duurzaamheid, is het “móeten”.

Mensen móeten meer biologisch voedsel kopen, mensen móeten meer met het OV reizen, mensen móeten geen vliegreizen maken, mensen móeten duurzaam leven en denken!

Maar is de oplossing voor duurzaamheid een dictatoriale staat die ons dicteert dat we duurzaam moeten leven en denken??

Ik weet zeker dat de mensen die het hebben over “het duurzaam móeten leven en denken” geen dictatuur willen, maar ze gaan misschien wel te snel voorbij aan het feit dat we veel waarde hechten aan autonomie.

Het willen bekeren van mensen tot duurzaamheid werkt averechts.

Omdat we in onze geschiedenis zo hard en lang gewerkt hebben aan het verkrijgen van autonomie, wekt het móeten enorme weerstand op. Duurzaamheid krijgt een vervelende bijsmaak en op die manier zullen mensen niet mee willen werken.

Als je graag een bepaald doel in duurzaamheid wilt bereiken, is het verstandig te beseffen dat deze waarschijnlijk botst met de vrijheid van mensen om te doen wat ze willen.

Vraag jezelf af in hoeverre jouw plannen, ideeën of wensen de autonomie van anderen zal schaden. En ga eens na hoe belangrijk jij je autonomie vindt t.o.v. duurzaamheid.

Het zijn lastige vragen die niet 1-2-3 te beantwoorden zijn, maar naar mijn mening wel belangrijk om over na te denken, want ik zou zelf geen dictatoriale duurzaamheid willen. Jij wel?

Save

6 Responses

  1. Bart
    |

    Inderdaad lastige vragen, die aanleiding gaven tot het organiseren van de Duurzaamheid & Democratie Dialoog van LvDO.

    Enkele ideeën:
    – Duurzaamheid is een waarde, of zelfs een ideaal. En daarmee is het er één tussen velen. En één met vele invullingen, zoals ook andere (socialistische, christelijke, democratische) idealen vele invullingen kennen.
    – Als waarde moet duurzaamheid zich verhouden tot andere waarden die heersen in de samenleving.
    – Waarden kunnen breed gedragen worden (veel mensen zeggen duurzaamheid een belangrijke waarde te vinden), maar het succesvol blijk geven van een waarde zit in de sterkte van de waardering. Sterke waarderingen leiden eerder tot acties overeenkomstig de waarde. Zwakke waarderingen blijven meestal bij woorden.

    Autonomie is in zekere zin een moeilijkheid, maar aan de andere kant ook een kracht. Een waarde die autonoom gevormd is (voor zover mogelijk) zal sterker zijn en beter uitvoering krijgen dan een opgelegde waarde.

    Uiteindelijk gaat het er om dat we onze eigen waarde(ringe)n leren kennen, van daaruit leren werken en leven en eventueel anderen te inspireren hetzelfde te doen. Maar de grootste uitdaging zal zijn het accepteren van het bestaan van andere waarderingen.

    Het lijkt mij één van de belangrijkste opgaven van de staat om een samenleving zo vorm te geven dat er ruimte is voor de verschillende waarden, opvattingen, idealen.

  2. Fenanda
    |

    Ha Bart,
    Mooie en interessante punten.

    Waar ik zelf nog “mee zit” is degenen die totaal niets met duurzaamheid hebben en dat ook geen waarde vinden, hoe laten we hen in hun recht en waarde? Wat ik soms zie, is dat er wel een open dialoog met “niet-duurzame mensen” wordt aangegaan, maar dat dan toch op subtiele wijze wordt gezinspeeld op het overtuigen van duurzaamheid als waarde. In hoeverre is dat dan nog een open dialoog met respect voor andere waarden?

    Misschien is een anti-duurzaamheidshouding ook wel nodig om tot een beter resultaat te komen…

  3. Chris Maas Geesteranus
    |

    De essentie is niet de duurzaamheid maar het leren jezelf beperkingen op te leggen zonder het gevoel te hebben dat je vrijheid wordt aangetast, zou ik zeggen. Ik ben, eind veertiger tot halverwege zestiger jaren, opgevoed met het idee van beheersing: je kunt niet alles en zeker niet alles nú krijgen wat je wilt. Logisch, ik ben van juni 1945, net na de oorlog. Die waarde zit in mij verankerd en ik heb er absoluut geen last van (nou, bijna absoluut dan). Je weet en accepteert dat je deel van een samenleving bent die vele anderen telt die ook hun geluk zoeken.
    Als bosbouwer heb ik veel over biologie gehad. KIjk eens naar de natuur; daar is het niet anders: de een zijn dood in de ander zijn brood als je niet oppast. Je kent de uitspraak van Gandhi: “Earth provides enough to satisfy every man’s need, but not every man’s greed’? Dat geeft en dat biologische inzicht geeft me rust dat ik niet alles kan hebben/willen enz.

    Maar nu de grote massa. Die is zich misschien helemaal niet bewust van dit soort mooie bespiegelingen. Maar onderzoek heeft laten zien dat iedereen, onder de juiste condities en met de juiste middelen, bereid is ‘iets te doen voor duurzaamheid’. Kijk naar het werk van Ellen van der Werff (RUG; inleiding stuur ik je per email) die een drietal motieven bij mensen ontdekte om te handelen: hedonistisch, winstoogmerk, normatief. Het mooiste voorbeeld was het ‘handdoekbeleid’ van een hotel. Onderzoek wees uit dat het dag-in-dag-uit wassen van handdoeken voor de meeste gasten geen reden was dat beleid te volgen totdat de directie er op het kaartje – waarop het beleid stond beschreven – aan toevoegde dat de meeste gasten dit al deden. Volgen van de norm dus.
    Tenslotte: het besef deel te zijn van een gemeenschap hoeft de vrijheid niet aan te tasten. Een echte VVD-er ben ik niet (zit meer bij GL) maar daar heeft één van de voormannen, ben zijn naam even kwijt, ooit gezegd: vrijheid brengt ook grote verantwoordelijkheden met zich mee. Misschien is het goed dat de dienstplicht is afgeschaft maar maatschappeljke stages, maatschappelijke dienstverlening e.d. gedurende een jaar: niets op tegen.

    Met andere woorden: giet het er van jongs af aan in. En dan nog, om op je commentaar hierboven terug te komen: zeker, er zullen mensen blijven die het allemaal geen donder kan schelen. Maar zoals we olie en verf niet meer in de gootsteen gooien en in het verkeer rechts rijden, zo moet (jawel) iedereen die OP DAT NIVEAU nog de draak steekt met duurzaamheid, gewoon ‘hardhandig’ worden terecht gewezen. Om te voldoen aan een ‘maatschappelijk minimum’ dat onder meer beoogt de gigantische ongelijkheden in de wereld (mbt bijvoorbeeld de toegang tot kostbare natuurlijke hulpbronnen) eruit te helpen. Educator of niet, ik vind dat echte ‘free riders’ zo moeten worden aangepakt. Dat daarbinnen nog een onvoorstelbaar grote ruimte voor eigen interpretaties en wensen is, zeker. En dat moet óók.

  4. Fenanda
    |

    @Chris Dank voor je uitgebreide reactie.

    Je raakt inderdaad de essentie: het gaat niet perse om duurzaamheid, maar om de balans van vrijheid (doen wat je zelf wil) en verantwoordelijkheid nemen als deel van de samenleving (jezelf beperkingen opleggen). Volgens mij is het niet meer in balans: ik mag zeggen en doen wat ik zelf wil is het credo.

    De crux zit ‘m in wat die beperkingen precies moeten inhouden, en wie bepaalt dat dan?

    Ik zie nog erg vaak het belrerende en veroordelende vingertje. Ik begrijp het wel als je als individu jaren lang armoede gekend hebt en eindelijk ‘los’ kan wat consumeren betreft, dat je dat ook doet. Of dat je geen biologisch voedsel kunt kopen, omdat het simpelweg niet binnen je budget past. In plaats van te beleren en te veroordelen is een andere weg nodig. Anders wordt duurzaamheid een elite-kwestie. Iets wat een balans in vrijheid en verantwoordelijkheid niet ten goede komt.

  5. Henk Daalder Duurzame Brabanders
    |

    Duurzame keuzes zijn natuurlijk nu nog wel een elite kwestie, want gewone mensen kijken en lezen massa media die gedomineerd worden door niet-duurzame belangen.

    Er komt wel steeds meer elite die het wel nodig vindt duurzame keuzes te maken, maar dit aantal mensen groeit niet snel genoeg
    De auteur van het blog stelt dat de overheid geen beperkingen wil opleggen, omdat “wij” de vrijheid willen houden om…
    Maar dat ziet hij of zij fout, onze overheid voert een soort burgeroorlog tegen de Nederlandse maatschappij, om haar fossiele belangen te beschermen.
    Als de belangen van de overheid in de lawaaiterreur van Schiphol bedreigd worden, dan worden de normen gewoon opgerekt
    Als asfalt aannemers meer werk willen, maar nieuwe wegen mogen niet van EU rechters, dan mogen de wegen wel verbreed worden.

    Vwb windenergie op het land, regisseren haagse ambtenaren de weerstand tegen windenergie onder burgers
    http://www.duurzamebrabanders.nl/blog/2011/12/haagse-ambtenaren-regisseren-de-weerstand-tegen-windparken/

  6. Fenanda
    |

    Beste Henk,

    Dank voor je reactie.
    Je hebt het over “de overheid”, maar die voeren de wensen van degene die regeren uit. Deze mensen zijn dan weer gekozen door “wij” burgers. Ik denk niet dat je zo simpel kan stellen dat het de overheid versus de maatschappij is en alleen de verantwoordelijkheid kunt afschuiven op de politiek/overheid.
    Verder denk ik dat de manier waarop mensen stemmen bepaald wordt door de denkpatronen en -beelden van een bepaalde tijd. In deze tijd (en cultuur) wordt autonomie hoog gewaardeerd en dat heeft zijn weerslag in de politiek.