Pas op met het verwijzen naar de natuur

Pas op met het verwijzen naar de natuurStel je de volgende situatie voor:
Je wandelt door het park vlakbij je huis. Je hoort de vogels fluiten en ziet een aantal vogels wormen vangen. Plots zie je daar een kat. Een kat die gespannen staat te kijken. Je weet: die ziet een muis en staat klaar voor de aanval. Je glimlacht en denkt: leuk, die natuur.

Stel je vervolgens de volgende situatie over chimpansees:
In 1971 one of our researchers observed a brutal attack on a female [chimpansee] of a neighbouring community. She was set upon by a group a ‘our’ males who hit her and stamped on her, one after the other. During the course of this assault, which lasted more than five minutes, her infant of about 18 months was seized, killed and partially eaten. [1]

Ik glimlach niet als ik het voorbeeld van de chimpansees lees. Jij wel?

Beide voorbeelden verwijzen naar de natuur. Maar ze zijn niet allebei even prettig te noemen. Je zoekt misschien naar verklaringen, je stelt jezelf vragen. Misschien vertonen ze dat gedrag door een gebrek aan voedsel of door territorium-drift. [2]

Waarom zoeken we naar verklaringen als we zulke onprettige situaties uit de natuur horen? Ik denk omdat we een bepaald beeld hebben van de natuur als het goede, en we verwijzen naar de natuur om ons menselijke gedrag te bepalen.

In plaats van zulke situaties te willen verklaren, kun je je ook afvragen of het verwijzen naar de natuur wel een sterk argument is om goed en kwaad te bepalen.

Kun je redeneren: handeling x is goed, want dat is een natuurlijke handeling?

Kun je de volgende redeneringen gebruiken?

  • Pesticiden zijn slecht, want pesticiden zijn niet natuurlijk.
  • Genetische manipulatie is slecht, want het is niet natuurlijk.
  • Deze producten zijn goed, want er worden natuurlijke materialen gebruikt.

Volgens de argumentatie leer uit de filosofie is het niet wenselijk zo te redeneren en ter verwijzen naar de natuur.

Bovenstaande redeneringen zijn namelijk naturalistische drogredenen. De naturalistische drogreden bega je als je redeneert dat iets goed is, omdat het natuurlijk(er) is. En andersom is iets fout, omdat het onnatuurlijk is. We kunnen het goede niet bepalen uit de natuur.

Onze morele intuïtie zegt namelijk dat ook veel situaties in de natuur niet goed zijn. Situaties die wij als mens slecht vinden en zeker niet willen overnemen. Zo ook het voorbeeld van de chimpansees, maar ook voor de andere voorbeelden zijn tegen-voorbeelden te bedenken. Sommige natuurlijke materialen zijn niet goed te noemen, denk aan giftige planten. Natuurlijk is niet per definitie goed.

Bovendien verhult de naturalistische drogreden dat het goede alsnog willekeurig gekozen wordt. Wie bepaalt wat het goede is in de natuur?

Het verwijzen naar de natuur in een redenering roept nog meer vragen op. Waarom is natuurlijk goed? Wat bedoel je met natuurlijk? Hoe bepaal je wat natuurlijk is? Welke natuur bedoel je?

Ik hoor je denken: mag ik dan helemaal geen natuur meer gebruiken in mijn redeneringen?

Er is niets mis met geïnspireerd worden door de natuur. De vragen die het oproept zijn ook niet erg, maar bemoeilijken de discussie, omdat veel zaken en aannames niet gearticuleerd worden en onduidelijk blijven.

Leg uit wat precies goed is aan de natuur waar je naar verwijst. Expliciteer je aannames en je denkbeelden over de natuur. Leg uit wat er slecht is aan pesticiden en aan genetische manipulatie. Leg uit wat er goed is aan die specifieke materialen. Alleen argumenteren dat het niet natuurlijk is, is eigenlijk een lege zin en slaat een discussie dood. Zonde, omdat je waarschijnlijk echt wel iets te zeggen had met je redenering.

[1] Jane Goodall, Reason for Hope, p. 111

[2] Overigens zijn wetenschappers er nog niet uit wat de oorzaak is van dit gedrag van chimpansees. Een aantal wetenschappers zegt dat het aangeleerd gedrag is, een aantal beweert dat het in de genen zit.

 

Save

2 Responses

  1. Bowine Wijffels
    |

    Hoi Fenanda,

    Je blog prikkelt me. Ik krijg de behoefte om er toch wat aan toe te voegen…. en om dat maar direct prikkelend te doen: Wat mij betreft kun je niet genoeg verwijzen naar de natuur! Maar dan wel op een reele manier. Mensen zijn geneigd om de natuur te romantiseren, waarschijnlijk omdat de natuur toch ergens appelleert aan een gevoel van verbondenheid. En dat gevoel is heel echt…. die verbondenheid zit namelijk stevig in ons, we zijn er immers deel van.
    Ik ben ervan overtuigd dat als we bereid zijn weer met een open blik naar de natuur te kijken, dat we er veel van kunnen leren, bijvoorbeeld over hoe je een circulaire economie inricht of een organisatie die kan meebewegen in moeilijke tijden. De natuur heeft veel geoefend in duurzame overlevingsstrategieen, we kunnen die kunst afkijken. Maar dan moeten we wel echt willen kijken! en Tja, nee… mooi is de natuur niet altijd. Net als ons eigen leven ….. misschien willen we dat wel niet echt aanvaarden. Tja.
    Bowine Wijffels

  2. Marc Siepman
    |

    Mee eens. Er is echter een onderscheid tussen mensen en de natuur: als een dier een ander dier of een mens doodt, dan is dat amoreel. Wij kunnen de de consequenties voor onze acties overzien, er spijt van hebben, zelfs een heel leven lang. Dat maakt ons anders: wij zijn dan immoreel bezig. Oftewel: in de natuur bestaat goed en slecht niet. Het is iets dat wij hebben bedacht.