Willen we wel problemen oplossen?

Costa Ricaanse zeeschildpadden beschermer dood gevonden op het strand.

De 26-jarige Jairo Mora Sandoval surveilleerde regelmatig op een strand bij Limón om zeeschildpadden en hun eieren te beschermen van poachers, mensen die de eieren willen stelen voor verkoop. Vorig jaar werden hij en zijn team van vrijwilligers overvallen door gewapende mannen. De vrijwilligers konden vluchten, maar hij werd vastgebonden, geslagen en door zijn hoofd geschoten. (bron: Costa Rican Turtle Defender Found Slain on the Beach He Patrolled)

Er zijn vele organisaties die werken aan de bescherming van zeeschildpadden. Vier van de zeven soorten worden namelijk met uitsterven bedreigd. Ze zijn bijvangst van de visserij of komen vast te zitten in vissersnetten en verdrinken.

Willen we wel problemen oplossen

Weliswaar legt een zeeschildpad zo’n 100 eieren, maar daarvan worden slechts enkele volwassen. Dat is natuurlijk: wanneer ze uit hun ei kruipen op weg naar de zee, moeten ze allerlei natuurlijke bedreigingen zien te overwinnen. Vogels vinden zo’n schildpadje een lekker hapje, en eenmaal in zee, lusten de haaien er ook wel één.

Helaas worden ook door toedoen van de mens  tegenwoordig steeds minder eieren volwassen schildpadden. De jonkies raken de weg naar de zee kwijt, omdat hun natuurlijke instinct zegt: ga naar het meeste licht. Tegenwoordig komt het meeste licht niet meer van de horizon boven de zee, maar van land. Daar kruipen de kleine schildpadjes dus heen. Maar voordat ze überhaupt de weg kunnen kwijtraken, worden de eieren ook uit de nesten gestolen. De eieren worden gezien als afrodisiacum en worden verkocht op de zwarte markt.

Om de eieren te beschermen gaan lokale experts en vrijwilligers van diverse organisaties surveilleren (ook wel patrol genoemd). Dat houdt in dat je in het midden van de nacht zonder zaklantaarns vier uur lang een stuk strand op en neer loopt, om te kijken of er een schildpad aan land is gekomen om eieren te leggen. (Dit surveilleren gebeurt overigens ongewapend, in tegenstelling tot wat sommige nieuwe vrijwilligers denken: do we get guns? Uh, no).

Als er dan één aan land gekomen is, gaat de lokale expert haar gezondheid checken (of ze bijvoorbeeld wonden heeft door vissershaken of bootschroeven) en een vrijwilliger gaat uitgestrekt achter haar liggen, met een plastic zak in de handen om haar 100 eieren op te vangen.

Willen we wel problemen oplossenDeze eieren worden vervolgens naar de hatchery (beschermde broedplaats) gebracht. Daar worden door andere vrijwilligers de eieren weer begraven. Dag en nacht zitten vrijwilligers bij de broedplaats te waken in een ploegendienst van 6 uur.

Ergens tijdens zo’n patrol is deze jongeman dus wegens zijn activiteiten (en vermoedelijk uitspraken in de media) vermoord. Het gebeurt vaker dat natuur- en dierenbeschermers vermoord worden vanwege hun activiteiten. Dit specifieke verhaal raakte me echter meer, omdat het strand waar dat gebeurde, zo’n 70 kilometer ten noorden van de plek ligt waar ik in 2002 als vrijwilliger hetzelfde werk deed en wij ook geweld meemaakten, terwijl wij ‘s nachts het strand op en neer liepen.

Ten tijde van Semana Santa (heilige week in Pasen) waren er veel toeristen, die tijdens een tour ‘s nachts hoopten een glimp van een zeeschildpad te zien. Op een gegeven moment was er een schildpad aan land gekomen. Een zeeschildpad is alleen heel gevoelig voor verstoringen aan land. Zelfs ‘kleine dingen’ als een boomstam die op haar pad ligt, doen haar weer omkeren naar de zee. Drukte is ook iets wat een zeeschildpad verstoort. Als ze een paar keer aan land is gekomen om te proberen haar eieren te leggen, maar het lukt niet, dan loost ze haar eieren in zee.

Willen we wel problemen oplossen

Daarom is het van groot belang om elke keer dat een schildpad aan land is, te zorgen dat het eieren leggen in alle rust lukt. De groep toeristen wilde haar echter graag zien en ging vóór haar staan. Iets wat uit den boze is. Mensen van de organisatie geboden de groep om achter de schildpad te gaan staan. Als reactie daarop werd iemand van de organisatie fysiek aangevallen en ontstond er een handgemeen. Het is uiteindelijk goed gekomen – op een paar schrammen en blauwe plekken na – maar na dit incident werden agenten ingezet om te gaan surveilleren voor de mensen die op het strand surveilleerden voor de zeeschildpadden…

Maar wat schetste later mijn verbazing: degene die aanviel, was een bekende.

Hij was een familielid van één van de lokale experts. En later hoorde ik ook dat de poachers vaak tot dezelfde familie behoorden als degene die voor de organisatie werkten. Iedereen wist wie de poachers waren, en als ze langs liepen, werd er doodleuk gezegd: “dat is mijn oom”. Het is ook niet zo gek, omdat alles zich afspeelde in een heel klein dorp, ver van de bewoonde wereld, dat bestond uit 3 grote families, bestaande uit broers en zussen, oma’s en opa’s, ooms en tantes, en neven en nichten. Iedereen die betrokken was in de bescherming van de schildpadden had wel een familieband met een andere betrokkene (behalve de overheid, de meeste toeristen, en de buitenlandse onderzoekers en vrijwilligers).

Willen we wel problemen oplossenJe zou dan denken in je naïviteit: als de poachers familie zijn en je wilt de schildpadden beschermen, dan oefen je toch druk uit op je familielid om dat niet te doen, in plaats van omslachtig mensen in te zetten om die eieren te vangen, elders te begraven, en te bewaken?

Maar als ik verder nadenk over het geheel, dan besef ik: als de poachers er niet zijn, dan hoeven de eieren niet beschermd te worden, en is er geen werk voor de lokale experts. Er komen dan ook geen vrijwilligers, die geld uitgeven aan onderdak en eten, wat door andere familieleden werd verzorgd. Er komen dan ook niet zoveel toeristen, en daardoor hebben de familieleden die gids zijn ook minder werk.

In feite was het een heel systeem geworden, waarbij de meeste betrokkenen (in dit geval de families) geld verdienden aan de bescherming van de zeeschildpadden. En ook voor de vrijwilligers was het niet alleen ‘werken voor de goede zaak’ – zo’n unieke werkervaring staat mooi op je CV om zo uiteindelijk een goede betaalde baan te vinden. Iedereen had er baat bij dat de situatie bleef zoals die was.

Ik wil hiermee zeker niet zeggen dat men bewust problemen in stand houdt. In persoonlijke gesprekken kreeg ik wel de indruk dat de lokale experts echt hart voor de natuur en dieren hadden, en vrijwilligers deden het niet alleen voor hun CV of de unieke ervaring. Er zijn ook daadwerkelijk problemen: de schildpadden worden echt met uitsterven bedreigd, waar de mens een rol in speelt.

Destijds heb ik hier geen uitgebreide ethische analyse op los gelaten, dus ik wil ook geen keiharde conclusies trekken en oordelen vellen. Maar één vraag blijft door mijn hoofd spoken:

Als iedereen vooral baat heeft bij het in stand houden van het systeem van het beschermen van diersoorten, willen we – en zullen we – wel problemen oplossen?

Willen we wel problemen oplossen

One Response

  1. susan
    |

    Denk dat er vaak wel een spanningsveld bestaat, en denk dat je ook wel kritisch moet kijken naar organisaties die echt draaien om toerisme. Probleem met veel beschermde dieren is natuurlijk ook dat hoe schaarser het dier, hoe meer ervoor gevraagd kan worden om het ofwel te zien, ofwel te kopen/eten/gebruiken.
    De hele inzet van ecotoerisme is vaak dat mensen geld moeten gaan verdienen aan het beschermen van dieren ipv het eten/doden, maar dat betekent inderdaad weer dat de situatie in stand gehouden moet worden. Voordeel is dat ze dan wellicht niet volledig uitsterven, nadeel dat het niet tot echte oplossingen leidt? Als die er al zijn.